ဒပ္ခ်္ေတြကိုေတာ္လွန္ခဲ့တဲ့ အာေခ်းအာဇာနည္သူရဲေကာင္းမႀကီး ၾကြပ္ညက္ဒင္

က႑ – Biography

(စတီဗင္)

ၾကြပ္ညက္ဒင္ (အင္ဒိုနီးရွားအသံထြက္) [၁၈၅၀-၁၉၀၈] ဆိုတာ သမိုင္းမွာထင္ရွားတဲ့ အမ်ိဳးသမီးစစ္ေခါင္းေဆာင္တစ္ေယာက္ျဖစ္ပါတယ္။ အဂၤလိပ္စာလံုးေပါင္းနဲ႔ဆိုရင္ Cut Nyak Dhien သို႔မဟုတ္ Tjoet Nja’ Dhien လို႔ ေပါင္းပါတယ္။ ၾကြပ္ညက္ဒင္ဟာ အာေခ်းစစ္ပြဲ [၁၈၇၃-၁၉၀၄] အတြင္း ကိုလိုနီက်ဴးေက်ာ္သူ ဒပ္ခ်္ေတြကို တိုက္ထုတ္ဖို႔အတြက္ အာေခ်းေတာ္လွန္ေရး ေျပာက္က်ားတပ္သားေတြကို ဦးေဆာင္ခဲ့တဲ့အာဇာနည္သူရဲေကာင္းျဖစ္ပါတယ္။

အင္ဒိုနီးရွားသမၼတႏုိင္ငံအျဖစ္ထူေထာင္ၿပီးခ်ိန္ ၁၉၆၄ ခုႏွစ္ ေမလ ၂ ရက္မွာ သမၼတဆူကာႏိုက သူမကို  အင္ဒိုနီးရွားအမ်ိဳးသားအာဇာနည္သူရဲေကာင္းအျဖစ္ သတ္မွတ္ခဲ့ပါတယ္။ သူမရဲ႕ဓာတ္ပံုကို ၂၀၀၈ ခုႏွစ္ တံဆိပ္ေခါင္းမွာထည့္သြင္းပံုႏွိပ္ခဲ့သလို အင္ဒိုပိုက္ဆံ ႐ူပီယား ၁၀,၀၀၀ တန္ ဘဏ္ႏုတ္မွာလည္း သူမ႐ုပ္ပံုပါဝင္ပါတယ္။

ၾကြပ္ညက္ဒင္ကို ၁၈၅၀ ခုႏွစ္အတြင္း လမ္ပါဒန္း (Lampadang) မွာ ေမြးဖြားခဲ့ၿပီး ၁၉၀၈ ခုႏွစ္ ႏိုဝင္ဘာ ၆ ရက္မွာေတာ့ ဆူမီဒန္း (Sumedang) မွာ ကြယ္လြန္ခဲ့ပါတယ္။ သူမမိသားစုဟာ အာေခ်းဘီဆာ (Aceh Besar) ေဒသက မင္းမ်ိဳးစိုးမ်ိဳးျဖစ္ပါတယ္။ ဖခင္ဟာ တီကူးနန္တာဆီတီယာ (Teuku Nanta Setia) ျဖစ္ၿပီး လန္ပါဂါက ယူလီဘာလန္း (Uleebalang) မဟာမ်ိဳးႏြယ္စုဝင္ျဖစ္ပါတယ္။ မိခင္ျဖစ္သူကလည္း အဲဒီမဟာမ်ိဳးႏြယ္စုဝင္ပါပဲ။

ၾကြပ္ညက္ဒင္ဟာ ငယ္စဥ္ဘဝကတည္းက အစၥလာမ့္ပညာေရးနဲ႔ အိမ္မႈကိစၥေတြကို ပညာေရးအျဖစ္သင္ယူခဲ့ပါတယ္။ သူမရဲ႕႐ုပ္ရည္႐ူပကာအလွဟာ နာမည္ႀကီးတာေၾကာင့္ အိမ္ေထာင္ဘက္အျဖစ္ေတာင္းရမ္းသူအမ်ားအျပားရွိခဲ့ပါတယ္။ သူမရဲ႕မိသားစုကေတာ့ သူတို႔လိုမင္းမ်ိဳးစိုးမ်ိဳးျဖစ္တဲ့ တီကူးဆက္ အိဗ္ရာဟီးမ္လမ္ငါ (Teuku Cek Ibrahim Lamnga) နဲ႔ အသက္ ၁၂ ႏွစ္အရြယ္မွာ ထိမ္းျမားလက္ထပ္ေပးခဲ့ပါတယ္။

Teuku Cek Ibrahim Lamnga

 

၁၈၇၃ မတ္ ၂၆ ရက္မွာ ဒပ္ခ်္တို႔က အာေခ်းေဒသကို စစ္ေၾကညာခဲ့တာေၾကာင့္ ပထမအာေခ်းစစ္ပြဲ (The Frist Aceh War) စတင္ျဖစ္ပြားပါတယ္။ အာေခ်းစစ္သားေတြကို ပန္းလီမာပိုလင္မ္ (Panglima Polem) နဲ႔ ဒုတိယေျမာက္ အလာအူဒင္း မဲဟ္မူးဒ္ရွား (Alauddin Mahmud Syah II) တို႔က ဦးေဆာင္ခဲ့ပါတယ္။ အာေခ်းစစ္တပ္ဟာ ဒပ္ခ်္ဗိုလ္ခ်ဳပ္ ဂ်ိဳဟန္ဟာမန္း ႐ုေဒါ့ဖ္ခိုလာ (Johan Harmen Rudolf Kohler) ဦးေဆာင္တဲ့စစ္တပ္ကို အႏုိင္ရခဲ့ပါတယ္။ ဒပ္ခ်္ဗိုလ္ခ်ဳပ္က အာေခ်းတို႔ရဲ႕တုိက္ရည္ခုိက္ရည္ကို အထင္အျမင္ေသးခဲ့တာေၾကာင့္ ဒီစစ္ပြဲမွာ အေရးနိမ့္ခဲ့တာပါ။ ခိုလာကိုလညး္ ပစ္သတ္လိုက္ၾကပါတယ္။ စစ္ပြဲအတြင္းမွာ ဒပ္ခ်္စစ္သားေတြဟာ အာေခ်းဗလီႀကီးကို ဒပ္ခ်္စစ္သားေတြက မီး႐ိႈ႕ဖ်က္ဆီးပစ္လုိက္ခ်ိန္မွာေတာ့ ၾကြပ္ညက္ဒင္ရဲ႕အေသြးအသားထဲမွာ သူတို႔ရဲ႕ဘာသာတရားနဲ႔ ဝတ္ျပဳရာအေဆာက္အအံုေတြကို ေစာ္ကားတဲ့ ဒပ္ခ်္ကြၽန္ဘဝကေန အာေခ်းေတြလြတ္ေျမာက္ရမယ္ဆိုတဲ့ စိမ့္ဝင္သြားခဲ့ပါတယ္။

၁၈၇၃ မွာျဖစ္ပြားတဲ့ ဒုတိယအာေခ်းစစ္ပြဲမွာ ဒပ္ခ်္ေတြဘက္က အသာစီးရခဲ့ၿပီး ဆူလတန္နန္းေတာ္ကို သိမ္းပိုက္ႏုိင္ခဲ့ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ၾကြပ္ညက္ဒင္နဲ႔ သူမရဲ႕ေမြးကင္းစသားေလးဟာ လြတ္ရာကြၽတ္ရာကိုထြက္ေျပးတိမ္းေရွာင္ခဲ့ေပမယ့္ ခင္ပြန္းသည္ျဖစ္သူကေတာ့ တုိက္ရင္းခုိက္ရင္းက်ဆံုးသြားခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီေနာက္မွာ ဒပ္ခ်္ေတြကို အၿပီးသတ္ေခ်မႈန္းမယ္လို႔ ၾကြပ္ညက္ဒင္က က်ိန္ဆိုလိုက္ပါေတာ့တယ္။

ေနာက္ႏွစ္ႏွစ္အၾကာမွာေတာ့ ၾကြပ္ညက္ဒင္ဟာ တီကူးအိုမရ္ (Teuku Umar) ရဲ႕ လက္ထပ္ဖို႔ ကမ္းလွမ္းမႈကို လက္ခံခဲ့ပါတယ္။

ခင္ပြန္းသည္က သူမကို တုိက္ပြဲဝင္ဖို႔ ဆက္လက္ခြင့္ျပဳခဲ့ပါတယ္။ ၁၈၈၀ ခုႏွစ္မွာေတာ့ သူတို႔လက္ထပ္ခဲ့ၾကၿပီး ၾကြပ္ ဂမ္ဘန္း (Cut Gambang) လို႔အမည္ရတဲ့ သမီးေလးတစ္ဦးေမြးဖြားခဲ့ပါတယ္။ သူတို႔ဇနီးေမာင္ႏွံႏွစ္ဦးဟာ ကိုလိုနီက်ဴးေက်ာ္သူေတြကို တုိက္ထိုက္ဖို႔အတြက္ စစ္တပ္စုေဆာင္းေရးနဲ႔ စိတ္ဓာတ္ျမႇင့္တင္ေရးေတြ အတူတကြလုပ္ေဆာင္ခဲ့ၾကပါတယ္။ အာေခ်းလူမ်ိဳးေတြဟာ က်ဴးေက်ာ္သူဒပ္ခ်္ေတြအေပၚ မတရားမႈကို ေတာ္လွန္ေသာဘာသာေရးစစ္ပြဲ (ေဂ်ဟားဒ္) ကို ေျပာက္က်ားစနစ္နဲ႔ တိုက္ခိုက္ခဲ့ၾကပါတယ္။ သူတို႔ေတြဟာ ေထာင္ေခ်ာက္ေထာင္ျခင္း၊ ၿခံဳခိုတိုက္ခုိက္ျခင္းအစရွိတဲ့ နည္းလမ္းေတြအသံုးျပဳခဲ့ၾကပါတယ္။

အာေခ်းစစ္တပ္ဟာ အစားအေသာက္၊ လက္နက္ခဲယမ္းမီးေက်ာက္အင္မတန္ခ်ိဳ႕တဲ့လ်က္ရွိပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ တီကူးအိုမရ္နဲ႔ ၾကြပ္ညက္ဒင္တို႔ဟာ လွ်ိဳ႕ဝွက္မဟာဗ်ဴဟာတစ္ခုေရးဆြဲခဲ့ပါတယ္။ အဲဒါကေတာ့ တီကူးအိုမရ္နဲ႔အတူ စစ္သား ၂၅၀ ဟာ ဒပ္ခ်္စစ္တပ္ဆီမွာ လက္နက္ခ်အညံ့ခံဖို႔ပါပဲ။ အဲဒီမဟာဗ်ဴဟာကို ၁၈၉၃ ခုႏွစ္မွာအေကာင္အထည္ေဖာ္ခဲ့ပါတယ္။ တစ္ခ်ိန္ထဲမွာပဲ တီကူးအိုမရ္ကို တပ္မွဴးအျဖစ္ရာထူးေပးခဲ့ၿပီး တီကူးအိုမရ္ဂ်ိဳဟန္ပဲဟ္လဝါန္း (Teuku Umar Johan Pahlawan) ဆိုတဲ့ ဘြဲ႔ကိုပါခ်ီးျမႇင့္ခဲ့ပါတယ္။ တီကူးအိုမရ္ဟာ အင္မတန္ႀကံရည္ဖန္ရည္ရွိသူျဖစ္တဲ့အေလ်ာက္ ဒပ္ခ်္စစ္တပ္ထဲကေန အစားအေသာက္နဲ႔ လက္နက္ေတြ မၿပီး ထြက္ေျပးလာႏုိင္ခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီအေထာက္အပံ့ပစၥည္းေတြဟာ အာေခ်းေတာ္လွန္ေရးသမားေတြအတြက္ အလံုအေလာက္ျဖစ္သြားပါေတာ့တယ္။ ခင္ပြန္းသည္ကိုေပးတဲ့ ၾကြပ္ညက္ဒင္ရဲ႕ အႀကံဉာဏ္ေတြဟာ တုိက္ပြဲမဟာဗ်ဴဟာအတြက္ အင္မတန္ကိုအေထာက္အကူျပဳခဲ့ပါတယ္။

တီကူးအိုမရ္နဲ႔ ၾကြပ္ညက္ဒင္တို႔ဟာ ဆက္လက္တိုက္ပြဲဝင္ခဲ့ၾကပါတယ္။ ဒီလိုနဲ႔ ျမဴလာဘိုၿမိဳ႕မွာ ဒပ္ခ်္တို႔ရဲ႕လ်ပ္တျပက္တုိက္ခိုက္မႈေၾကာင့္ တီကူးအိုမရ္က်ဆံုးသြားပါတယ္။ ခင္ပြန္းသည္က်ဆံုးၿပီးေနာက္ အာေခ်းေတာ္လွန္ေရးစစ္တပ္ကို ၾကြပ္ညက္ဒင္က ဦးေဆာင္ခဲ့ပါတယ္။ ဖခင္ျဖစ္သူကြယ္လြန္သြားတာေၾကာင့္ သမီးငယ္ ၾကြပ္ဂမ္ဘန္းက ငိုေတာ့ ၾကြပ္ညက္ဒင္က သမီးကို ႐ိုက္ခဲ့ၿပီး အခုလိုေျပာခဲ့ပါတယ္။ “အာေခ်းရဲ႕သမီးပ်ိဳေတြဟာ က်ဆံုးအာဇာနည္ေတြအတြက္ မ်က္ရည္မက်ရဘူး” တဲ့။

အက်အဆံုးမ်ားခဲ့တာေၾကာင့္ နည္းနည္းသာက်န္တဲ့ အာေခ်းစစ္တပ္ေလးကို ၾကြပ္ညက္ဒင္က ဆက္လက္ဦးေဆာင္ၿပီး ကိုလိုနီေတြကို အထိနာေအာင္ တိုက္ခိုက္ခဲ့ပါတယ္။ ေနာက္ဆံုး ဒပ္ခ်္ေတြဟာ သူတို႔ရဲ႕တိုက္ခိုက္ေရးဗ်ဴဟာကိုေျပာင္းလဲခဲ့ရတဲ့အထိပဲ။ အသက္အရြယ္ႀကီးလာတာနဲ႔အမွ် အာဇာနည္မႀကီးၾကြပ္ညက္ဒင္လည္း အေဝးမႈန္ၿပီး အဆစ္ေရာင္နာစြဲကပ္ခဲ့ရွာပါတယ္။ သစၥာေဖာက္ေတြေၾကာင့္ရယ္၊ အေထာက္အပံ့ပစၥည္းမလံုေလာက္မႈေၾကာင့္ရယ္နဲ႔ အာေခ်းတပ္ဟာလည္း တေျဖးေျဖးလူနည္းသြားပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ လက္နက္မခ်ဘဲ ရွိသမွ်နဲ႔ေလးနဲ႔ ဆက္လက္တုိက္ပြဲဝင္ရင္း ေနာက္ဆံုးမွာေတာ့ ဒပ္ခ်္စစ္တပ္ဖမ္းတာခံလိုက္ရပါတယ္။

သူမကို ဘန္ဒါအာေခ်း (Banda Aceh) ကို ပို႔ေဆာင္ခဲ့ေပမယ့္ အဖမ္းမခံရေသးတဲ့ လက္က်န္ အာေခ်းစစ္သားေတြနဲ႔ အဆက္အသြယ္လုပ္ရင္း ၫႊန္ၾကားေနဆဲပါပဲ။ ဒပ္ခ်ပ္ေတြလည္း သူမဒဏ္ကိုမခံႏုိင္တဲ့အဆံုး ၁၉၀၆ ခုႏွစ္ဒီဇင္ဘာ ၁၁ ရက္မွာ အာေခ်းစစ္သားေတြနဲ႔ အဆက္အသြယ္လုပ္လို႔မရႏုိင္တဲ့ ဆူမီဒန္း (Sumedang) ကိုပို႔လိုက္ပါတယ္။

ဆူမီဒန္းမွာေတာ့ အက်ဥ္းသားအျဖစ္အဖမ္းမခံရပါဘူး။ အဲဒီမွာ အာဇာနည္မႀကီး ၾကြပ္ညက္ဒင္ဟာ ဘာသာေရးကိုသာ ဖိလုပ္ခဲ့ၿပီး လက္ထဲမွာ ပုတီးမျပတ္ေတာ့ပါဘူး။ ဒါနဲ႔ ဆူမီဒန္းအုပ္ခ်ဳပ္သူက သူမကို ေဒသခံဘာသာေရးဆရာ ဟာဂ်ီအိလ္ယားစ္ထံပို႔ေဆာင္လုိက္ပါတယ္။ အဲဒီမွာ ၾကြပ္ညက္ဒင္က ေက်ာင္းသားေတြကို ဘာသာေရးပညာသင္ေပးခဲ့ပါတယ္။ ၾကြပ္ညက္ဒင္ဟာ ဘာသာေရးကိုင္း႐ိႈင္းသူအမ်ိဳးသမီးႀကီးျဖစ္ၿပီး ဆူမန္ဒန္းေဒသခံေတြရဲ႕ ေလးစားၾကည္ညိဳမႈကို ရရွိခဲ့ပါတယ္။  ဒပ္ခ်္ေတြဘယ္ေလာက္ပဲ လက္ေဆာင္ေပးေပး ဘယ္ေသာအခါမွလည္း လက္မခံခဲ့ပါဘူး။

Ref: Biography Pahlawan Nasional Cut Nyak Dhien via Historia Factory

ဇူလိုင္လထုတ္ ဉာဏ္အလင္း အတြဲ(၁) အမွတ္(၈) ကို ေအာက္ပါ Link ေတြကေန Download ရယူႏုိင္ပါၿပီ။

Mediafire – http://bit.ly/2umlRbf
pCloud – http://bit.ly/2vxQTeP